Program ochrony granicznika płucnika: artykuł nr 55
2004-10-21 17:21:23 Mikologia
Granicznik płucnik jest jednym z kilku gatunków porostów występujących na terenie Polski, któremu grozi ostateczne wyginięcie. Lasy Państwowe wspólnie z Uniwersytetem Wrocławskim prowadzą od początku lipca projekt badawczo-wdrożeniowy mający na celu jego specjalną ochronę. Program zainaugurowano w Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krośnie - w nadleśnictwach Stuposiany i Bircza.
PROGRAM OCHRONY GRANICZNIKA PŁUCNIKA
Dzięki uprzejmości: PAP - Nauka w Polsce, Bogusława Szumiec-Presch
Granicznik płucnik jest jednym z kilku gatunków porostów występujących na terenie Polski, któremu grozi ostateczne wyginięcie. Lasy Państwowe wspólnie z Uniwersytetem Wrocławskim prowadzą od początku lipca projekt badawczo-wdrożeniowy mający na celu jego specjalną ochronę. Program zainaugurowano w Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krośnie - w nadleśnictwach Stuposiany i Bircza.
POROST W DUŻYCH KOMPLEKSACH LEŚNYCH
Sukcesywnie, jak zapewnia główny wykonawca programu, specjalista ds. ochrony przyrody i ekosystemów leśnych RDLP w Olsztynie Andrzej Ryś, będzie on wdrażany w dyrekcjach: w Szczecinie, Szczecinku, Gdańsku, Olsztynie, Białymstoku, Lublinie, Krakowie i Katowicach. Na terenie 60 nadleśnictw, gdzie może potencjalnie występować.
"Granicznik płucnik zachował się jedynie w dużych kompleksach leśnych - w lasach o charakterze puszczańskim" - mówi Andrzej Ryś. Jako przykłady wymienia Puszczę Białowieską, Augustowską, Knyszyńską, Bieszczady i Beskid Niski. Główną przyczyną wymarcia granicznika płucnika w Polsce były zanieczyszczenia atmosferyczne. Porost ten jest szczególnie wrażliwy na zanieczyszczenia związkami siarki, azotu oraz metalami ciężkimi.
"Z powodu dużego zanieczyszczenia atmosfery stanowiska granicznika zanikły w Polsce centralnej, południowej i zachodniej" - wyjaśnia Ryś.
Gatunek ten wymaga dużych, starych kompleksów leśnych. Rośnie na pniach drzew liściastych, których wiek przekracza zazwyczaj 80 lat, w miejscach umiarkowanie zacienionych.
CO STAŁO SIĘ Z OWOCNIKAMI
W ramach projektu Andrzej Ryś wyszukuje miejsca występowania granicznika płucnika, a następnie oznacza takie drzewostany. Wokół nich tworzy się w promieniu 60-100 metrów tzw. strefy wydzielone.
Jak mówi leśnik, w strefach tych można wykonywać wszystkie rodzaje rębni, m.in. cięcia pielęgnacyjne i trzebieże, poza całkowitym zrębem.
Porosty uważane są za doskonałe wskaźniki czystości powietrza.
W czasie opadów pochłaniają duże ilości wody. Niektóre gatunki mogą siedmiokrotnie zwiększać objętość plechy. Woda jest następnie sukcesywnie oddawana do środowiska, a wewnątrz lasu tworzy się swoisty mikroklimat.
Jak wyjaśnia Ryś, w wyniku wieloletnich skażeń atmosferycznych w Polsce wiele gatunków porostów zatraciło niektóre cechy warunkujące rozmnażanie. "Granicznik płucnik nie wytwarza w tej chwili owocników. Ostatnie porosty zawierające owocniki zanotowano tuż po wojnie w Puszczy Boreckiej" - mówi. Brak owocników utrudnia rozmnażanie się porostów za pomocą zarodników. Mogą się one rozmnażać wegetatywnie, przez tzw. urwistki. Jednak z powodu zbyt dużej ich wielkości wiatr może je przenosić na stosunkowo niewielkie odległości.
NA POMOC POROSTOWI
Pomocna może okazać się tu działalność człowieka. Andrzej Ryś jako pierwszy w Polsce wykonał implantację fragmentów granicznika na drzewostany znajdujące się na terenie Nadleśnictwa Strzałowo w RDLP w Olsztynie.
"Po trzech latach eksperymentu 65 proc. z implantowanych przeze mnie plech przyjęło się, a ich przyrosty osiągają centymetr rocznie" - opowiada. Dawniej granicznik występował w Polsce często. Wykorzystywany był m.in. w leczeniu chorób płuc i dróg oddechowych. Na terenie Polski wstępuje ponad 1600 gatunków porostów. Ochronie gatunkowej podlega ponad 200.
Kierownikiem merytorycznym dwuletniego projektu jest prof. Wiesław Fałtynowicz z Wydziału Biologii Uniwersytetu Wrocławskiego.
Dzięki uprzejmości:
PAP - Nauka w Polsce,
21 października 2004
Wybrane wiadomości z mikologii
- Atlas grzybów z Gazetą Wyborczą
- Grzyby pleśniowe potrafią wytwarzać nanocząstki srebra
- Zbiorowe zatrucie grzybami w Pasłęku
- Ogólnopolska Konferencja pt. Mikoryza w Architekturze Krajobrazu
- Grzyby endofityczne pomogą chronić rośliny
- Nowa Czerwona Lista roślin i grzybów Polski
- Ocieplenie klimatu przyczyną inwazji obcych gatunków grzybów