Ekologia

W styczniu 2014 roku Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych rozpoczęła realizację projektu edukacyjnego „Natura 2000 – Pozytywna Inspiracja” dofinansowanego ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie. Projekt realizowany jest pod honorowym patronatem Małopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Karniowicach oraz pod patronatem Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Krakowie i Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krakowie. Projekt zakończy się w grudniu 2015 roku.

Głównym celem projektu jest promowanie sieci Natura 2000 wśród lokalnych społeczności, jako źródło i podstawę do budowania pozytywnej marki w połączeniu
ze zrównoważonym rozwojem. Pośrednim celem jest również wykreowanie postaw aktywnego wypoczynku, wzbudzenie inicjatyw poznawczych, pasji odkrywania tajemnic przyrody na obszarach wiejskich skupionych wokół sieci Natura 2000, gdzie przyroda jest wciąż dobrze zachowana.

Do projektu wybrane zostały następujące grupy obszarów Natura 2000 na terenie Polski:
1. Pieniny, Ostoja Popradzka, Małe Pieniny, Podkowce w Szczawnicy, Niedzica
2. Góry Słonne, Pogórze Przemyskie, Dorzecze Górnego Sanu
3. Dolina Noteci, Nadnoteckie Łęgi
4. Puszcza Knyszyńska
5. Pustynia Błędowska, Ostoja Środkowojurajska
6. Zachodniowołyńska Dolina Bugu i Dolina Środkowego Bugu
7. Ostoja Drawska
8. Mierzeja Wiślana, Zatoka Pucka, Półwysep Helski
9. Babia Góra i Torfowiska Orawsko-Nowotarskie
10. Góry Stołowe np. z Górami Orlickimi, Dolina Bystrzycy Łomnickiej

W celu realizacji zamierzonych celów Fundacja planuje szereg różnych działań m.in.: warsztaty dla dzieci i młodzieży, nauczycieli, wychowawców świetlic, pracowników edukacji parków narodowych, krajobrazowych, lasów państwowych, ośrodków edukacji ekologicznej, tematyczne warsztaty dla społeczności lokalnych (Szkoła Animatorów Edukacji Ekologicznej – Natura 2000, Szkoła Rozwoju – Ekomarka) oraz warsztatowe wielopokoleniowe wycieczki przyrodnicze. W ramach projektu ponownie wydany zostanie pakiet edukacyjny „Natura 2000” jako gotowy materiał do prowadzenia zajęć w różnych grupach wiekowych dzieci i młodzieży, ale także z możliwością wykorzystania do edukacji dorosłych oraz nowy pakiet edukacyjny „Natura 2000 – Pozytywna Inspiracja”.  Pakiet ten będzie promował agroturystykę jako ciekawą i aktywną formę spędzania wolnego czasu, w nietypowy sposób pozwoli pokazać jak można gospodarować na obszarze Natura 2000, co się opłaca, wytłumaczy co to jest produkt lokalny oraz turystyka kwalifikowana. W jego skład wchodzą gry (planszowa, karciana i Agrobiznes), komiksy tematyczne nt. każdego z wybranych obszarów wraz z kartami pracy, plansze edukacyjne płyta CD i diaporama „Człowiek w Naturze” oparta na fotografiach odpowiednio zsynchronizowanych z muzyką, głosami natury i podpisami (głosem lektora). Celem diaporamy jest przedstawienie w sposób możliwie pełny walorów krajobrazowych i przyrodniczych danego obszaru, umiejętnie łącząc fakty naukowe ze środkami artystycznego wyrazu, takimi jak obraz i dźwięk. Rozbudowana została również już istniejąca strona projektu „N2000” natura2000.fwie.pl  o pod stronę dla dzieci, kącik pod nazwą pytanie do eksperta i o wirtualne ścieżki przyrodnicze po obszarach Natura 2000. Wirtualne ścieżki przyrodnicze ukazują najcenniejsze walory przyrodnicze obszarów Natura 2000 i pozwalają odkrywać ich różnorodność biologiczną w realistyczny sposób bez ingerencji w samo środowisko. Dzięki panoramom sferycznym tworzącym każdą ze ścieżek, przeniesiemy widza w miejsca, często niedostępne do swobodnej eksploracji i pozwalamy aktywnie odkrywać otaczającą go przyrodę. To właśnie możliwość samodzielnego poznawania najciekawszych ekosystemów i ich bioróżnorodności jest mocnym atutem projektu – mówi koordynatorka projektu. W panoramy wmontowane będą zdjęcia i głosy natury, w taki sposób, aby sprawiały wrażenie integralnej części prezentowanego na panoramie środowiska i zachęcały widza do dokładnego rozglądania się i odkrywania konkretnych gatunków fauny i flory.

Wiemy, że warsztaty edukacyjne wspomagane pakietem edukacyjnym są skuteczną formą w przekazywaniu wiedzy zarówno dzieciom, młodzieży jak i dorosłym, dlatego w projekcie chcemy połączyć wiedzę specjalistyczną z ciekawymi i nowoczesnymi metodami i technikami pracy. Mamy nadzieję, że poprzez kampanię edukacyjną prowadzoną na tak dużą skalę dotrzemy do szerokiego grona odbiorców uświadamiając im, że sieć Natura 2000 to nie tylko ograniczenia, ale również korzyści.  – dodaje koordynatorka projektu.

Fundacja w ramach projektu przewidziała również aktywizację dzieci i młodzieży poprzez zorganizowanie konkursu „Natura – Naturalna Inspiracja”. Do konkursu mogą zgłaszać się przedszkola, szkoły podstawowe, gimnazjalne z Gmin, które leżą na obszarach Natura 2000 uwzględnionych w projekcie. Konkurs rozpoczął się  2 kwietnia 2014 r. i trwać będzie do 15 czerwca 2015 r. Rozstrzygnięcie konkursu nastąpi do dnia 30 czerwca 2015 r. Przewidziano nagrody dla 3 placówek w jednym obszarze w postaci zestawów edukacyjnych (np. lunety, mikroskopy, chusta lub tunel Klanza, wydawnictwa przyrodnicze). Dodatkowo 3 grupy wyróżnione w każdym obszarze nagrodzone zostaną koszulkami
lub torbami.

Zgłoszenie do konkursu następuje poprzez wypełnienie deklaracji przystąpienia do konkursu. Szczegółowe  informacje i regulamin konkursu znajdują się na stronie: natura2000.fwie.pl

Niniejszy materiał został opublikowany dzięki dofinansowaniu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.  Za jego treść odpowiada wyłącznie Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych.

Jak będzie wyglądał świat, kiedy zabraknie wody na Ziemi? Dlaczego oszczędzanie naturalnego surowca jest tak ważne? Co można robić na co dzień, żeby ratować planetę? Na takie pytania odpowiadali twórcy dokumentów, animacji oraz filmów w formacie Instagram – łącznie 275 prac nadesłanych z okazji We ART Water Film Festival. Każdy kto chce wesprzeć ekologiczne działania, może zrobić pierwszy ekokrok, oddając, do 25 maja 2014, swój głos na jedną z finałowych realizacji. Celem festiwalu organizowanego przez Fundację We Are Water jest propagowanie talentu twórców, którzy potrafią zwrócić uwagę innych na problem deficytu wody na świecie oraz edukowanie społeczeństwa w tej kwestii. Tegoroczna, druga edycja konkursu spotkała się z dużym zainteresowaniem miłośników X muzy. Dowodem na to są zgłoszenia uczestników z całego świata. Do ścisłego grona finalistów jury, w skład którego weszli przedstawiciele świata filmu oraz innych fundacji, wybrało w sumie 23 animacje, dokumenty oraz filmy w formacie Instagram.

“Zalajkuj” ekologiczny film!
Do 25 maja za pośrednictwem strony wearewater.org każdy, komu nie obcy jest problem niedoboru wody na świecie, może oddać swój głos, wybierając najlepszą pracę konkursową. Laureat publiczności otrzyma nagrodę pieniężną w wysokości 1000 euro. Z uwagi na fakt, że wszystkie projekty prezentują wysoki poziom artystyczny oraz niebanalne podejście do ekologicznego tematu, organizatorzy umożliwili każdemu wybór więcej niż jednego filmu. Głosować można również za pośrednictwem profilu na portalu społecznościowym Facebook. Po kliknięciu na wybrany film, automatycznie pojawia się on na tablicy konsumenta i jednocześnie jest rekomendacją dla wszystkich znajomych. Należy pamiętać, że im więcej osób zaangażowanych na Facebooku w konkurs We ART Water Film Festiwal – tym większa szansa na pogłębianie świadomości ekologicznej wśród społeczeństwa.

Podczas pierwszej edycji WAW Festival, zwycięzcą w kategorii animacja był „Give me water, please” autorstwa Anny Barańskiej. Film można oglądać na kanale You Tube ROCA Polska.

Fundacja We Are Water
Fundacja We Are Water została założona w 2010 roku z inicjatywy producenta wyposażenia łazienek ROCA. Fundacja jest organizatorem akcji charytatywnych oraz zbiórek pieniędzy przeznaczonych dla państw borykających się z problemem deficytu wody oraz fatalnymi warunkami sanitarnymi. Troszcząc się o równowagę środowiska naturalnego, zajmuje się ona również promowaniem wiedzy na temat świadomego i rozsądnego korzystania z zasobów tego najcenniejszego surowca naturalnego.

Sto hoteli dla dziko żyjących pszczół powstaje w 17 polskich miastach. W nich owady znajdą schronienie przed deszczem, miejsce do życia, rozmnażania i przezimowania. Hotele budowane są w ramach akcji Greenpeace „Przychylmy Pszczołom Nieba”.

Fundusze na budowę hoteli zebrano wśród 5 tys. osób, które uczestniczyły we wrześniu 2013 roku w akcji społecznej Greenpeace „Adoptuj Pszczołę”.

Hotele dla dziko żyjących pszczół staną w Białymstoku, Bydgoszczy, Gdańsku, Katowicach, Kielcach, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Olsztynie, Opolu, Poznaniu, Rzeszowie, Szczecinie, Toruniu, Warszawie, Wrocławiu i Zielonej Górze. „W każdym z miast będzie 4-8 hoteli. Stawiamy je w przestrzeniach miejskich, przestrzeniach otwartych, otwartych ogrodach botanicznych, otwartych ogrodach działkowych” – powiedziała w czwartek podczas konferencji prasowej w Warszawie Katarzyna Jagiełło – koordynatorka kampanii „Przychylmy Pszczołom Nieba”.

Będą to specjalne konstrukcje wykonane z naturalnych materiałów: drewna, słomy, trzciny, gliny. „Materiały są dobrane w taki sposób, by były jak najbardziej przyjazne dziko żyjącym owadom zapylającym – zapewniła Jagiełło. – Hotele dadzą owadom schronienie przed deszczem, będą mogły w nich przezimować czy się rozmnażać”.

Jednocześnie na stronie www.greenpeace.org/poland/hotele zostaną udostępnione instrukcje budowy różnorodnych modeli pszczelich hoteli, dzięki czemu każdy będzie mógł zbudować zarówno mały balkonowy hotel, jak i większy ogrodowy.

Katarzyna Jagiełło zwróciła uwagę, że pszczołom coraz trudniej przeżyć w miastach, na co wpływa m.in. sposób pielęgnacji zieleni miejskiej. „Bardzo nisko przystrzygamy trawniki, usuwamy martwe liście, wszystko, co nam się wydaje nieestetyczne. To są jednak naturalne siedliska owadów zapylających” – wyjaśniła. Dlatego w wielu miastach na świecie buduje się ule, w których miejskie pszczoły mogą znaleźć schronienie.

W Polsce żyje ponad 470 gatunków pszczół, z czego ponad 220 znajduje się w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych. Chociaż pszczoły kojarzą się głównie z produkcja miodu, to dla człowieka najważniejszym efektem pracy ich i innych dziko żyjących owadów zapylających jest zapylanie roślin. Dzięki nim na nasze stoły trafia większość produktów roślinnych, którymi się żywimy. W Europie ponad 4 tys. odmian warzyw zależy od zapylania przez pszczoły i inne owady. „80 proc. gruszy, malin jest zapylane przez owady. Tylko 20 proc. ulega zapyleniu np. przy pomocy wiatru. W jabłoniach to jest 50-60 proc.” – powiedział w czwartek członek zarządu Wojewódzkiego Związku Pszczelarzy w Warszawie Marek Ryszard Kowalski.

Według danych podanych przez Greenpeace, w USA ginie co roku średnio 1/3 pszczół, w Europie średnio 20 proc., przy czym istnieją rejony, w których straty sięgają ponad 50 proc. W Chinach są miejsca, w których pszczół nie ma już wcale.

Przyczyn wymierania owadów jest wiele, ale do najważniejszych należą: wykorzystanie środków ochrony roślin w rolnictwie, zmiany klimatyczne i niszczenie pszczelich siedlisk. „To, co zagraża pszczołom i dzikim zapylaczom, to przede wszystkim chemia masowo stosowana w rolnictwie” – uważa Marek Ryszard Kowalski.

Jak powiedział, po spryskaniu pestycydami sad czy plantacja są już dla dzikich owadów martwe. „Trzeba trochę czasu, zanim kolejne zapylacze – z terenów jeszcze niezniszczonych – znajdą to miejsce” – podkreślił Kowalski.

Badania pokazały, że pszczoła w mieście jest w stanie wytworzyć więcej miodu niż pszczoła poza miastem. „W jednym ulu, w ciągu roku, pszczoły są w stanie wyprodukować 70 kg miodu. To o kilkanaście procent więcej niż na terenach niemiejskich” – powiedział socjolog Grzegorz Młynarski, współprowadzący pracownię „Kwiatki Bratki” oraz Pracownię Miejskich Transformacji „Sociopolis”. „Jakość tego miodu nie różni się niczym od tego z terenów wiejskich. Pszczoły mają bowiem naturalną zdolność do oczyszczania miodu z metali ciężkich” – podkreślił.

Obecność zaledwie czterech gatunków ptaków na terenach rolniczych wystarczy, by stwierdzić, że okolica ma dużą wartość ekologiczną – wynika z polsko-włoskich badań opublikowanych na łamach pisma „Ecological Indicators”.

O dużym znaczeniu ekologicznym gruntów rolnych świadczy obecność czterech gatunków ptaków: kosa, wróbla apenińskiego, cierniówki i potrzeszcza – ustalili dr Federico Morelli z uniwersytetu we włoskim Urbino oraz prof. Leszek Jerzak z Uniwersytetu Zielonogórskiego i prof. Piotr Tryjanowski z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Gatunki te muszą występować jednocześnie. Jeśli tak jest, to dany teren rolny można uznać za cenny dla bioróżnorodności z prawdopodobieństwem wynoszącym 82 proc.

Gatunki wskaźnikowe wyznaczono w badaniach przeprowadzonych we włoskim regionie Marche, w północno-wschodniej części kraju. Na ziemiach zajętych pod uprawy naukowcy wyznaczyli najpierw 160 stanowisk, po czym oceniali ich wartość na podstawie różnych cech środowiska, np. obecności drzew i zakrzaczeń albo miedz i ugorów. „Ta heterogenność środowiska jest bardzo ważna” – zaznacza prof. Tryjanowski. – Musi być trochę zakrzaczeń – choć nie za wiele, gdyż niektóre cenne gatunki ptaków, charakterystyczne dla krajobrazu rolniczego, wymagają otwartej przestrzeni”.

Wybrane stanowiska naukowcy odwiedzali na przełomie wiosny i lata, nasłuchując i wypatrując ptaków. Jeśli jakiś gatunek dawał o sobie znać w ciągu 10 minut, to znaczyło, że jest dla danego miejsca typowy i nie należy do rzadkości. Cztery gatunki, jakie ostatecznie wytypowano, pojawiały się systematycznie na wszystkich stanowiskach uważanych za cenne ekologicznie.

Takie ziemie, na których sposób gospodarowania sprzyja różnorodności gatunków i siedlisk albo obecności rzadkich gatunków, określa się za pomocą wskaźnika HNV (high nature value farmland). Wskaźnik ten jest jednym z elementów unijnej polityki ochrony bioróżnorodności.

Potrzebę jej ochrony widzą zwłaszcza mieszkańcy rozwiniętych krajów Europy Zachodniej, gdzie lwia część płodów rolnych pochodzi z gospodarstw prowadzonych w systemie intensywnym. W uproszczeniu oznacza on duże plony i intensywne użycie maszyn, nawozów oraz środków ochrony roślin. Ponieważ wszystko ma swą cenę, takie rolnictwo ujednolica i przekształca krajobraz – do tego stopnia, że o ziemiach zajmowanych przez uprawy intensywne mówi się czasem „biologiczna pustynia”. Konsekwencje tych zmian zauważają nie tylko ekolodzy, ale i politycy. Unia Europejska proponuje rozmaite instrumenty monitoringu środowiska rolniczego i jego ochrony, a naukowcy szukają nowych metod oceny różnorodności terenów rolnych.

Praca polsko-włoskiego zespołu wzbogaca ten arsenał o kolejne narzędzie. „Obecność pewnych gatunków można wykorzystać jako system monitoringu. A jeśli jakiś gatunek, lub kilka gatunków znika z danej okolicy, może to stanowić alarmowy sygnał świadczący o ekologicznej degradacji środowiska” – czytamy na stronie Komisji Europejskiej, na której zamieszczono informację o badaniu.

Naukowcy z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego oczyszczają nowatorską metodą zdegradowane jezioro Łajs w podolsztyńskiej gminie Purda. Oczyszczanie prowadzone jest metodą napowietrzania, na dno jeziora wtłaczana jest natleniona woda z pobliskiego strumienia.

Jezioro Łajs o powierzchni ok. 50 ha jest położone w malowniczej okolicy na historycznej granicy Warmii i Mazur. Mimo że w pobliżu jest wiele domów letniskowych oraz pensjonatów, to turyści i mieszkańcy nie mogli od lat w pełni korzystać z uroków akwenu.

Zbiornik uległ degradacji, bo spływały do niego ścieki. Strefa tlenowa w jeziorze, mającym głębokość ośmiu metrów, sięgała zaledwie 2-3 metrów, a przejrzystość wody co najwyżej wynosiła metr. Woda w głębi jeziora była zielona albo brunatna.

Olsztyńscy naukowcy dr Michał Łopata i dr Grzegorz Wiśniewski z Katedry inżynierii ochrony wód Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego opracowali nowatorską metodę oczyszczenia akwenu.

„W jeziorze Łajskim, tak jak w wielu innych jeziorach, zachodził proces eutrofizacji (zamierania i zarastania – PAP). Do tej pory w Polsce opracowano wiele różnych metod rekultywacyjnych, m.in. sztucznie napowietrzano zbiorniki. Ten sposób polega na tym, że sprężone powietrze lub tlen wtłaczany jest mechanicznie w najgłębsze warstwy wody. Te mechaniczne sposoby wymagają dużych nakładów i wiążą się ze sporymi kosztami” – powiedział dr Łopata.

Olsztyńscy naukowcy zmodyfikowali metodę napowietrzania; wykorzystali do natleniania jeziora naturalnie wpływający do niego strumień. Ciek wodny wpuszczony został w rurociąg o długości 300 metrów, który leży na dnie jeziora. „Natleniona woda ze strumienia wtłaczana jest w najgłębsze miejsce jeziora, tam następuje natlenienie jeziorowej wody, poprzez co zatrzymane zostały procesy gnilne, a osady denne się mineralizują i w rezultacie następuje poprawa jakości wody” – wyjaśnił dr Łopata.

Woda ze strumienia, aby mogła być wtłoczona w rurociąg, jest spiętrzona na 15-centymetrowej zastawce. Ta kaskada wystarczy, by woda ze strumienia trafiła do rury. Zastosowanie tej metody nie wiąże się z dodatkowymi kosztami zużycia energii, która byłaby potrzebna do sprężania powietrza.

Wydajność strumienia to 70 litrów wody na sekundę; w ciągu roku jezioro zasila więc 2 mln metrów sześciennych natlenionej wody.

Zawartość tlenu w cieku wodnym wynosi od kilku do kilkunastu miligramów tlenu w litrze.

Instalacja została wybudowana w listopadzie ub. roku, a już pierwsze badania wykazały, że w wodzie powstała strefa z tlenem. Poza tym zimą w miejscu, gdzie woda jest wtłaczana poprzez rurociąg, powierzchnia była wolna od lodu, więc akwenowi nie zagroziła tzw. przyducha.

Jak zaznaczył dr Łopata, rekultywacja jeziora Łajs jest ważna w kontekście szerszego planu ochrony środowiska w tej okolicy. Jezioro Łajs zasila w wodę jezioro Kośno, które jest rezerwatem. Oczyszczenie wód jeziora Łajskiego przyczyni się więc do poprawy wód 500-hektarowego jeziora Kośno, będącego pod ochroną.

Jeziorem Łajs opiekuje się Stowarzyszenie Łajs 2000. Na rekultywację akwenu pozyskało ono 150 tys. zł dotacji unijnej z Programu Operacyjnego Ryby.